Moskwa, miasto uległe. Jacka Komudy spojrzenie na Wschód w kontekście neosarmatyzmu i zwrotu topograficznego na przykładzie „Samozwańca”
DOI:
https://doi.org/10.11649/a.2955Słowa kluczowe:
neosarmatyzm, Europa Wschodnia, Europa Centralna, Jacek Komuda, MoskwaAbstrakt
W ramach nurtu neosarmackiego (polegającego na próbie budowania tożsamości własnej i zbiorowej poprzez nawiązywanie do sarmackiej formacji kulturowej) istotną kwestię stanowi odnalezienie się tworzącego swą tożsamość podmiotu w relacjach przestrzennych, między zachodem, środkiem i wschodem Europy. Jacek Komuda jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych pisarzy, których twórczość wpisuje się w wymienione zjawisko, a co za tym idzie, mającym największy wpływ na odbiorcę, zwłaszcza młodego, i kształtowanie się jego tożsamości. Istotne miejsce w jego twórczości zajmuje Moskwa, która, jako stolica Wielkiego Księstwa, była terenem, na którym po zajęciu miasta przez polskie wojska kultura rosyjska zetknęła się z sarmacką. Przyjrzenie się przedstawieniom Moskwy i jej społeczeństwa w powieści Samozwaniec pozwala stwierdzić, jak neosarmaci postrzegają Wschód i jaki jego obraz przedstawiają polskim odbiorcom, którzy na tej podstawie mają stwierdzić, do jakiego kręgu kulturowego należą.
Bibliografia
Bohuszewicz, P. (2011). Pożytki z prawicowego neosarmatyzmu: (Nie-prawicowa) obrona Krzysztofa Koehlera. W P. Biliński (Red.), Przeszłość we współczesnej narracji kulturowej: Studia i szkice kulturoznawcze (ss. 99–117). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bohuszewicz, P. (2014). Hermeneutyki sarmatyzmu. W M. Lutomierski (Red.), Tradycje szlacheckie we współczesnej kulturze polskiej: Przybliżenia i perspektywy badawcze (T. 1, ss. 105–130). Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Oddział w Toruniu.
Bohuszewicz, P. (2021). Neosarmatyzm i nowoczesność: Próba doprecyzowania zagadnienia. Prace Polonistyczne, 76, 75–93. https://doi.org/10.26485/PP/2021/76/2 DOI: https://doi.org/10.26485/PP/2021/76/2
Bohuszewicz, P. (2023). Powieść neosarmacka – aksjologia, ideologia, polityka. Litteraria Copernicana, 45(1), 103–119. https://doi.org/10.12775/LC.2023.006 DOI: https://doi.org/10.12775/LC.2023.006
Buczyńska-Garewicz, H. (2006). Miejsca, strony, okolice: Przyczynek do fenomenologii przestrzeni. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” .
Canetti, E. (1996). Masa i władza (E. Borg & M. Przybyłowska, Tłum.). Czytelnik.
Gieba, K. (2015). Zwroty ku przestrzeni w badaniach literackich – próba uporządkowania pojęć i podstawowe rozróżnienia. Przestrzenie Teorii, 2015(23), 27–38. https://doi.org/10.14746/pt.2015.23.2 DOI: https://doi.org/10.14746/pt.2015.23.2
Ginkowa, Ł. (Wyb.). (1988). „Koń ma duszę w sobie”. Wydawnictwo Literackie.
Huntington, S. (1997). Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu społecznego (H. Jankowska, Tłum.). Wydawnictwo Literackie.
Koehler, K. (1995). W rytmie godzinek, na rosyjskim trupie. Fronda, 1995(4–5), 287–307.
Komuda, J. (2010). Samozwaniec (T. 2). Fabryka Słów.
Komuda, J. (2011). Samozwaniec (T. 3). Fabryka Słów.
Komuda, J. (2012). Bohun. Fabryka Słów.
Komuda, J. (2013). Samozwaniec (T. 4). Fabryka Słów.
Komuda, J., Mochocki, M., & Machlowski, A. (2008). Dzikie Pola: Rzeczpospolita w ogniu. Inspi-rowana trylogią Henryka Sienkiewicza szlachecka gra fabularna. Max Pro.
Kundera, M. (1984). Zachód porwany albo Tragedia Europy Środkowej (M. L., Tłum.). Zeszyty Literackie, 1984(5), 23–38.
Maciejewski, J. (1974). Sarmacja jako formacja kulturowa (geneza i główne cechy wyodręb¬niające). Teksty: Teoria literatury, krytyka, interpretacja, 1974(4), 13–42.
Marcinkiewicz, P. (2005). Perspektywa planimetryczna w mieście a kartezjańskie ego. W A. Gleń, J. Gutorow, & I. Jokiel (Red.), Miasto: Przestrzeń, topos, człowiek (ss. 13–18). Opolskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk; Uniwersytet Opolski, Instytut Filologii Polskiej.
Merton, T. (2005). Ulica jest miejscem świętowania (W. Grzybowski, Tłum.). W A. Gleń, J. Guto¬row, & I. Jokiel (Red.), Miasto: Przestrzeń, topos, człowiek (ss. 295–300). Opolskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk; Uniwersytet Opolski, Instytut Filologii Polskiej.
Niemcewicz, J. (1860). Dzieje panowania Zygmunta III, Króla Polskiego, Wielkiego Księcia Litew-skiego, itd. (T. 2). Biblioteka Polska.
Obremski, K. (1995). Psalmodia Polska: Trzy studia nad poematem. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Piszczkowski, M. (1934). Literatura staropolska jako twórczość warstwy posiadającej. Pamiętnik Literacki, 31(1–4), 1–12.
Purchla, J. (2020). Nowojorczyk i wynalezienie Europy Wschodniej. W L. Wolff, Wynalezienie Europy Wschodniej: Mapa cywilizacji w dobie Oświecenia (ss. 7–12). Międzynarodowe Centrum Kultury.
Riabczuk, M. (2020). Sztuka przenoszenia murów w kierunku wschodnim: Tragedia Europy Środkowej Milana Kundery po trzech dekadach (A. Saweneć, Tłum.). Kultura Enter, 2020(98). https://kulturaenter.pl/article/esej-riabczuk-kundera/
Rybicka, E. (2008). Od poetyki przestrzeni do polityki miejsca: Zwrot topograficzny w badaniach literackich. Teksty Drugie, 2008(4), 21–38.
Sowa, J. (2011). Fantomowe ciało króla. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.
Staniłko, J. F. (2009). Neosarmacki republikanizm: Źródła i teraźniejszość polskiej tradycji politycznej. Arcana: Kultura, historia, polityka, 2009(2–3), 6–24.
Tazbir, J. (1976). Wzorce osobowe szlachty polskiej w XVII wieku. Kwartalnik Historyczny, 83(4), 784–797.
Waśko, A. (1995). Romantyczny sarmatyzm: Tradycja szlachecka w literaturze polskiej lat 1831–1863. Arcana.
Wolff, L. (2020). Wynalezienie Europy Wschodniej: Mapa cywilizacji w dobie Oświecenia (T. Bieroń, Tłum.). Międzynarodowe Centrum Kultury.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2023 Sebastian Tauer

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.


