Językowy obraz duszy w ekfrazach z przełomu XIX i XX wieku na podstawie wybranych wierszy Zofii Gordziałkowskiej
DOI:
https://doi.org/10.11649/a.2016.007Słowa kluczowe:
dusza, ekfraza, malarstwo, pole semantyczne, profilowanie, konceptualizacja, kategoryzacjaAbstrakt
Celem rozważań jest ukazanie językowego obrazu duszy zawartego w młodopolskich ekfrazach Zofii Gordziałkowskiej, zafascynowanej popularnym wówczas w Europie malarstwem Szwajcara Arnolda Böcklina. Jego dzieła zaludniają głównie postaci z mitologii antycznej i Biblii.
Zrekonstruowanie pojęcia duszy na podstawie tekstów artystycznych i przedstawienie na tle danych zawartych w języku ogólnym doprowadziło do ustalenia różnicy między jego rozumieniem w tych odmianach języka. Analiza materiału z wykorzystaniem głównie metodologii kognitywizmu, dążącej do zbadania konceptualizacji pojęcia, jego profilowania i kategoryzacji, pozwoliła na nietradycyjne odczytanie poezji i wzbogacenie istniejących badań z zakresu lingwistyki kognitywnej. Wnioski z interpretacji wierszy zostały powiązane z symbolizmem jako nurtem artystycznym modernizmu i filozofią przełomu wieku XIX i XX.
Bibliografia
Bajda, J. (2003). Poezja a sztuki piękne: O świadomości estetycznej i wyobraźni plastycznej Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Warszawa: Wydawnictwo DiG.
Bajda, J. (2010). Poeci to są słów malarze: Typy relacji między słowem a obrazem w książkach poetyckich Młodej Polski. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersyteckie.
Bartmiński J. (2007). Językowe podstawy obrazu świata. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Brückner, A. (1985). Słownik etymologiczny języka polskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Czaja, D. (2005). Anatomia duszy: Figury wyobraźni i gry językowe. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Filar, D. (2013). Narracyjne aspekty językowego obrazu świata: Interpretacja marzenia we współczesnej polszczyźnie. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Głowiński, M., Kostkiewiczowa, T., Okopień-Sławińska, A., & Sławiński, J. (1989). Słownik terminów literackich. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Gordziałkowska, Z. (1911). Böcklin w poezji. Warszawa: Skład Główny w Księgarni E. Wende i SP.
Grimal, P. (1990). Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. (M. Bronarska i in., Tłum.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Grzegorczykowa, R. (1996). Filozoficzne aspekty kategoryzacji. W R. Grzegorczykowa & A. Pajdzińska (Red.), Językowa kategoryzacja świata (ss. 11–25). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Grzegorczykowa, R. (1998a). O rozumieniu prototypu i stereotypu we współczesnych teoriach semantycznych. W J. Anusiewicz & J. Bartmiński (Red.), Język a kultura (T. 12, ss. 109–115). Wrocław: Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej.
Grzegorczykowa, R. (1998b). Profilowanie a inne pojęcia opisujące hierarchiczną strukturę znaczenia. W J. Bartmiński & J. Tokarski (Red.), Profilowanie w języku i tekście (ss. 9–18). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Grzegorczykowa, R. (1999). Dzieje i współczesne rozumienie wyrazów duch i dusza. W J. Adamowski & S. Niebrzygowska (Red.), W zwierciadle języka i kultury (ss. 333–340). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Karłowicz, J., Kryński, A., & Niedźwiedzki, W. (1900). Słownik języka polskiego. (T. 1). Warszawa: Drukarnia E. Lubowski & S-ki.
Kopaliński, W. (1985). Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Lakoff, G., & Johnson, M. (1988). Metafory w naszym życiu. (T. P. Krzeszowski, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
Langacker, R. (2009). Gramatyka kognitywna: Wprowadzenie. (E. Tabakowska i in., Tłum.). Kraków: Universitas.
Lessing, G. E. (1962). Laokoon, czyli o granicach malarstwa i poezji. (H. Zymon-Dębicki, Tłum.). Wrocław: Universitas.
Linde S. B. (1854). Słownik języka polskiego. (T. 1). Lwów: Drukarnia Zakładu Ossolińskich.
Nowakowski, A. (1994). Arnold Böcklin: Chwała i zapomnienie. Kraków: Universitas.
Pajdzińska, A., & Tokarski, R. (1996). Językowy obraz świata – konwencja i kreacja. Pamiętnik Literacki, 87(4), 143–158.
Pajdzińska, A. (1996). Przejrzyście zatajone (poetyckie glosy potocznej kategoryzacji świata). W R. Grzegorczykowa & A. Pajdzińska (Red.), Językowa kategoryzacja świata (ss. 149–166). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Rosch, E. (2005). Zasady kategoryzacji. W Z. Chlewiński (Red.), Psychologia poznawcza w trzech ostatnich dekadach XX wieku (ss. 410–430). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Szymczak, M. (1989). Słownik języka polskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Taylor, J. R. (2002). Gramatyka kognitywna. (M. Buchta & Ł. Wiraszka, Tłum.). Kraków: Universitas.
Tokarski, R. (2001). Typy racjonalności w językowym obrazie świata. W A. Pajdzińska & R. Tokarski (Red.), Semantyka tekstu artystycznego (ss. 231–245). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Tyler, A. (1993). Wprowadzenie do metod antropologii kognitywnej. W M. Buchowski (Red.), Amerykańska antropologia kognitywna. Warszawa: Instytut Kultury.
Wierzbicka, A. (1985). Dusza – soul i mind: Dowody językowe na rzecz etnopsychologii i historii kultury. W J. Bartmiński (Red.), Język – umysł – kultura (ss. 522–544). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wysłouch, S. (1999). Literatura i obraz: Tereny strukturalnej wspólnoty sztuk. W S. Balbus, A. Hejmej, & J. Niedźwiedź (Red.), Intersemiotyczność: Literatura wobec innych sztuk (i odwrotnie). Kraków: Universitas.
Zdanowicz, A., Szyszko, M. B., Filipowicz, J., Tomaszewicz, W., Czepieliński, F., Korotyński, W., & Trentowski, B. (1861). Słownik języka polskiego. Wilno: Maurycy Orgelbrand.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2016 Lucyna Bagińska
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
