Walka na peryferiach: kilka uwag na temat procesu dewolucji w Wielkiej Brytanii

Abstrakt

Artykuł omawia główne zagadnienia leżące u podstaw procesu dewolucyjnego w Zjednoczonym Królestwie, tj. stopniowego uniezależniania się historycznych krain – regionów współtworzących to pozornie jednolite państwo, oraz tworzenie się w tym procesie tożsamości lokalnych, regionalnych, a nawet narodowych. Bazując na pojęciu „obywatelstwa wielokulturowego”, dokonano analizy podjętego w tym państwie ożywionego dyskursu publicznego w kwestiach związanych ze stopniowym przekazywaniem władzy skupionej centralnie – w Londynie – instytucjom lokalnym i regionalnym. Dyskurs ten stanowi istotne zaplecze procesu dewolucji, wyraźnie wskazując na ideę tzw. „nowego otwarcia” całej brytyjskiej sceny politycznej, jednoznacznie promując umacnianie pozycji Szkocji, Walii i Irlandii Północnej oraz angielskich regionów jako niezależnych obszarów geograficzno-kulturowych w ramach słabnącego monolitu państwowego Zjednoczonego Królestwa. Dyskurs dewolucyjny ma swe źródła w burzliwych debatach i polemikach toczących się w ciągu trzystu lat istnienia unii angielsko-szkockiej. Obejmuje wiele środowisk społecznych i politycznych, w tym rosnącą w siłę Szkocką Partię Narodową (SNP) i ma istotny wpływ na kształtowanie się poczucia narodowej odrębności Szkotów oraz stopniowego umacniania pozycji tego „regionu – obszaru – kraju” na Wyspach Brytyjskich. Artykuł przybliża istotę dążeń odśrodkowych na przykładzie Szkocji, której coraz bardziej wyraziste dążenia niepodległościowe – ich apogeum jest zaplanowane na wrzesień referendum niepodległościowe – oznaczać będą istotne zmiany konstytucyjne, stanowiąc poważne wyzwanie dla spójności całego Zjednoczonego Królestwa. W ten sposób uwidacznia się istotny z punktu widzenia spójności kulturowej problem przyszłości tego państwa w obliczu możliwych dalszych zmian terytorialnych.