„Zielone miasto” atrakcji, zwierzęta i nowoczesność. Powstanie warszawskiego ogrodu zoologicznego w odrodzonej Polsce
DOI:
https://doi.org/10.11649/a.1782Słowa kluczowe:
zwierzęta, nowoczesność, ogród zoologiczny, „kultura atrakcji”, przestrzeń miejskaAbstrakt
Artykuł dotyczy założenia warszawskiego ogrodu zoologicznego po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Był to moment przełomowy, pozwalający na wprowadzenie istotnych zmian modernizacyjnych zarówno w kontekście narodowym, jak i lokalnym, miejskim. Toczyły się wówczas dyskusje na temat wizji nowoczesności, poszukiwano takiej jej wersji, która łączyłaby trendy europejskie i lokalne inspiracje. Założenie ogrodu zoologicznego jako nowoczesnej instytucji określało w pewnym stopniu także miejsce zwierząt w przestrzeni miejskiej. Zauważalne były wówczas procesy rugowania niektórych gatunków zwierząt z miasta czy sytuowania innych w obrębie kultury czasu wolnego.
Bibliografia
lat Miejskiego Ogrodu Zoologicznego w Warszawie: Kronika 1928–2013. (2013). Warszawa: Miejski Ogród Zoologiczny.
Atkins, P. (2012). Animal wastes and nuisances in nineteenth-century London. W P. Atkins (Red.), Animal cities: Beastly urban history (ss. 19–51). Ashgate: Farhnam.
Berger, J. (1999). Po cóż patrzeć na zwierzęta? W J. Berger, O patrzeniu (S. Sikora, Tłum.). Warszawa: Fundacja Aletheia.
Biskupski, Ł. (2013). Miasto atrakcji: Narodziny kultury masowej na przełomie XIX i XX wieku: Kino w systemie rozrywkowym Łodzi. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.
Bossak-Herbst, B., & Głowacka-Grajper, M. (2018). ‘An oasis of freedom’ in communist Poland: The horse racetrack in Warsaw in the memory of its regular visitors. Memory Studies, 11(3). https://doi.org/10.1177/1750698018790100 DOI: https://doi.org/10.1177/1750698018790100
Brzostek, B. (2015). Paryże Innej Europy: Warszawa i Bukareszt, XIX i XX wiek. Warszawa: WAB.
Bystroń, J. S. (1977). Warszawa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
DeMello, M. (2012). Display, performance, and sport. W M. DeMello, Animals and society: An introduction to human-animal studies. New York, NY: Columbia University Press.
Fedorowicz, Z., & Feliksiak, S. (2016). 150-lecie Gabinetu Zoologicznego w Warszawie (1818–1968). Memmorabilia Zoologica: Nowa Seria, 1, 1–202.
Franklin, A. (1999). The zoological gaze. W A. Franklin, Animals and modern cultures: A sociology of human-animal relations in modernity. London: SAGE Publications Ltd. DOI: https://doi.org/10.4135/9781446217764
Heppen, J. (1890). Na placu Nalewkowskim. Kurier Warszawski, 1890(12).
Klekot, E. (2018). Zwierzęta w szklanych domach. W J. Kordjak (Red.), Szklane domy: Wizje i praktyki modernizacji społecznych po roku 1918. Warszawa: Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki.
Kobylański, J. W. (1928). Jak powstał w odrodzonej Polsce pierwszy zwierzyniec w Warszawie? Przemyśl: drukarnia Jana Łazora.
Krajewski, H. A. (1929). Wędrówka po zwierzyńcu warszawskim. Tygodnik Ilustrowany, 1929(8).
Latour, B. (2011). Nigdy nie byliśmy nowocześni: Studium z antropologii symetrycznej (M. Gdula, Tłum.). Warszawa: Oficyna Naukowa.
Le Corbusier. (2017). Karta Ateńska (T. Swoboda, K. Szeronos, & G. Piątek, Tłum.). Warszawa: Centrum Architektury.
Lew rzucił się na pogromcę. (28.08.1938). Dziennik Kujawski, 1938, s. 2.
Litwinowicz-Droździel, M. (2014). Wiek ekspozycji: Kilka słów o praktyce dziewiętnastowiecznych wystaw. Napis: Pismo poświęcone literaturze okolicznościowej i użytkowej, 20: W soczewce. Wybrane aspekty wizualności w kulturze XIX wieku, 152–162. DOI: https://doi.org/10.18318/napis.2014.1.11
Łukaszewicz, K. (1975). Ogrody zoologiczne wczoraj – dziś – jutro. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Łupienko, A. (2017). Wkład ruchu higienicznego w polską myśl urbanistyczną (1850–1914). W M. Getka-Kenig & A. Łupienko (Red.), Architektura w mieście. Architektura dla miasta: Społeczne i kulturowe aspekty funkcjonowania architektury na ziemiach polskich lat 1815–1914. Warszawa: Instytut Historii PAN.
Majewski, J. S. (2004). Warszawa nieodbudowana: Lata dwudzieste. Warszawa: Veda.
Milewski, S. (2008). Oglądanie zwierząt. W S. Milewski, Intymne życie niegdysiejszej Warszawy. Warszawa: „Iskry”.
Morin, E. (1965). Kultura czasu wolnego. W E. Morin, Duch czasu (A. Frybesowa, Tłum.). Kraków: Znak.
Mórawski, K. (2017). Warszawa: Dzieje miasta. Warszawa: „Książka i Wiedza”.
Notatka historyczna z dziejów Miejskiego Ogrodu Zoologicznego w Warszawie [APW 72/153/0]. (1927). Zbiory Archiwum Państwowego w Warszawie (APW) (zespół 72/153/0).
Poignant, R. (2004). Professional savages: Captive lives and western spectacle. New Heaven, CT: Yale University Press.
Porządkowanie ulic. (1939). Kurier Warszawski, 1939(198(wyd. wieczorne)), ss. 5–6.
Przewodnik po Miejskim Ogrodzie Zoologicznym w Warszawie. (1929). Warszawa: Biuro Wydawnicze „Express”.
Singer, B. (2009). „Sensacyjność” a świat wielkomiejskiej nowoczesności (Ł. Biskupski, W. Marzec, J. Słodkowski, & A. Zysiak, Tłum.). W T. Majewski (Red.), Rekonfiguracje modernizmu: Nowoczesność i kultura popularna (ss. 143–186). Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Sobechowicz, Ł. (2014). Konie Warszawy – historia w liczbach. Almanach Muzealny, 8, 103–115.
Sołtan, A. (2006). Praga w ciągu wieków. W Warszawskiej Pragi dzieje dawne i nowsze. Warszawa: Wydawnictwo Jeden Świat.
Soppelsa, P. (2011). The instrumentalisation of horses in nineteenh-century Paris. W R. Boddice (Red.), Anthropocentrism: Humans, animals, environments (ss. 245–264). Leiden: Brill. https://doi.org/10.1163/ej.9789004187948.i-348.60 DOI: https://doi.org/10.1163/ej.9789004187948.i-348.60
Strzemię-Janowski, J. (1935, sierpień 15). Zielone miasto zwierząt. Kurjer Poranny.
Szczerski, A. (2015). Cztery nowoczesności: Teksty o sztuce i architekturze polskiej XX wieku. Kraków: DodoEditor.
Szelągowska, G. (2015). Wielkomiejska kultura popularna. W M. Kopczyński (Red.), Ziemia obiecana: Miasto i nowoczesność (ss. 69–78, 229–255). Warszawa: Muzeum Historii Polski.
Trudności z ruchem kołowym w stolicy. (1939). Kurier Warszawski, 1939(214(wyd. wieczorne), s. 5.
Warszawska niedziela [Film dokumentalny]. (1938). Pobrano 15 maja 2018, z https://www.youtube.com/watch?v=8-wlSCy990g
Wawer, Z. (Scenariusz & realizacja). (1996). Dzieje Warszawy w latach 1920–1939 [Film dokumentalny]. Pobrano 15 maja 2018, z https://www.youtube.com/watch?v=TwgP3TyfeNM
Wieczorkiewicz, A. (2002). Kolonizacja dzikich ciał. Teksty Drugie, 2002(5), 7–22.
Woliński, Z. (1959). Prasa jako źródło informacji o warszawskim zoo i jego działalności. W Z. Woliński (Red.), 30 lat warszawskiego ogrodu zoologicznego 1928–1958. Warszawa: Nakładem Miejskiego Ogrodu Zoologicznego.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2018 Karolina Wróbel-Bardzik
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
