Wpływ języka polskiego na leksykę medyczną w gwarze staroobrzędowców regionu suwalsko-augustowskiego
DOI:
https://doi.org/10.11649/abs.2016.009Słowa kluczowe:
staroobrzędowcy, leksyka medyczna, gwara rosyjska, język polski, bilingwizm, zapożyczenia, asymilacjaAbstrakt
Staroobrzędowcy w Polsce są społecznością dwujęzyczną. Posługują się rosyjską gwarą oraz językiem polskim. Częstsze kontakty z Polakami po I i II wojnie światowej oraz izolacja od współwyznawców w innych krajach poskutkowały modyfikacjami języka. Ich sytuację językową określa się jako dyglosję – zjawisko polegające na używaniu dwu (lub więcej) języków naprzemiennie, zależnie od sytuacji komunikacyjnej.
Terminologia medyczna jest specyficzną częścią systemu leksykalnego polskich starowierców. Cechuje ją znaczna liczba zapożyczeń z polszczyzny w stosunku do leksyki rosyjskiego języka ogólnego i rodzimej gwary rosyjskiej. Znajduje to uzasadnienie w konieczności przyswojenia sobie terminów związanych z lecznictwem w ich polskim brzmieniu, dzięki czemu możliwe jest korzystanie z opieki zdrowotnej w Polsce. W artykule został opisany wpływ polszczyzny na leksykę z zakresu medycyny i ochrony zdrowia.
Bibliografia
Dal’, V. I. (1978). Tolkovyĭ slovar’ zhivogo velikorusskogo iazyka. Moskva: Russkiĭ iazyk.
Doroszkiewicz, M. (1991). Studia nad wpływami polskimi na rosyjską leksykę gwarową. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Filin, F. P., & Sorokoletov, F. P. (1965–). Slovar’ russkikh narodnykh govorov. Leningrad: Nauka.
Głuszkowski, M. (2011a). Czy gwara staroobrzędowców regionu suwalsko-augustowskiego jest wciąż rosyjska? Zeszyty Łużyckie, 45, 107–117.
Głuszkowski, M. (2011b). Socjologiczne i psychologiczne uwarunkowania dwujęzyczności staroobrzędowców regionu suwalsko-augustowskiego. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Grek-Pabisowa, I. (1968). Rosyjska gwara starowierców w województwach olsztyńskim i białostockim. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Grek-Pabisowa, I. (1983a). Słownictwo rosyjskiej wyspy gwarowej staroobrzędowców mieszkających w Polsce: Rozwój i stan dzisiejszy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Grek-Pabisowa, I. (1983b). Zapożyczenia w rosyjskiej gwarze staroobrzędowców w Polsce (I. Typy zapożyczeń i sposoby przyswajania wyrazów polskich. II. Typy zapożyczeń i sposoby przyswajania wyrazów niemieckich). In I. Grek-Pabisowa (Ed.), Staroobrzędowcy: Szkice z historii, języka, obyczajów (pp. 211–240). Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Grek-Pabisowa, I. (1983c). Zarys dziejów staroobrzędowców w Polsce. In I. Grek-Pabisowa (Ed.), Staroobrzędowcy: Szkice z historii, języka, obyczajów (pp. 53–68). Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Grek-Pabisowa, I., & Maryniakowa, I. (1980). Słownik gwary starowierców mieszkających w Polsce [SGS]. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Grzybowski, S. (1998). Morfonologiczne uwarunkowania konfrontacji zjawisk akcentuacyjnych w języku rosyjskim i polskim. In H. Dalewska-Greń, J. Rusek, & J. Siatkowski (Eds.), Z polskich studiów slawistycznych (pp. 117–122). Warszawa: Energeia. (Językoznawstwo, 9).
Gzhibovskiĭ, S., & Glushkovskiĭ, M. (2008). Sotsiolingvisticheskaia situatsiia staroobriadtsev v derevniakh Gabove Grondy i Bur (Pol’sha). In L. L. Kasatkin (Ed.), Russkie staroobriadtsy: IAzyk, kul’tura, istoriia (pp. 200–214). Moskva: IAzyki slavianskikh kul’tur.
Iwaniec, E. (1977). Z dziejów staroobrzędowców na ziemiach polskich XVII–XX w. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Leeming, H. (1976). Rola języka polskiego w rozwoju leksyki rosyjskiej do roku 1969: Wyrazy pochodzenia łacińskiego i romańskiego. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Mały atlas gwar polskich. (1966). (M. Karaś, Ed.) (Vol. 9, Pt. 1: Mapy 401–450. Pt. 2: Wstęp do t. 9, wykaz i komentarze do map). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
Obara, J. (1986). Hybrydy i półkalki na tle innych jednostek językowych obcego i rodzimego pochodzenia. In S. Warchoł (Ed.), Formacje hybrydalne w językach słowiańskich (pp. 59–73). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Obara, J. (1989). Teoretyczne problemy kalkowania. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Pas’ko-Konėchniak, D. (2013). Funktsionirovanie administrativnoĭ i shkol’noĭ terminologii v russkom govore staroobriadtsev, prozhivaiushchikh v suval’sko-avgustovskom regionie Pol’shi. In L. L. Kasatkin (Ed.), Russkie staroobriadtsy: IAzyk, kul’tura, istoriia (pp. 390–400). Moskva: IAzyki slavianskikh kul’tur.
Paśko, D. (2007). Język staroobrzędowców z Gabowych Grądów i Boru – rosyjska gwara wyspowa czy polsko-rosyjska hybryda językowa? In A. Ksenicz & B. Tichoniuk (Eds.), Literatury i języki wschodniosłowiańskie z perspektywy początku XXI wieku (pp. 319–324). Zielona Góra: Uniwersytet Zielonogórski.
Paśko, D. (2008). Kilka uwag o wpływie języka polskiego na składnię rosyjskiej gwary staroobrzędowców z Gabowych Grądów i Boru. In K. Pietrzycka-Bohosiewicz, A. Wawrzyńczak, & B. Gołąbek (Eds.), Słowianie w Europie: Historia, kultura, język (pp. 431–438). Kraków: Collegium Columbinum.
Paśko, D. (2010). Hybrydy językowe w rosyjskiej gwarze staroobrzędowców w ośrodku augustowskim. In W. Kuligowski (Ed.), Nowe języki: Studia z zakresu kreolizacji języków i kultur (pp. 95–102). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Paśko-Koneczniak, D. (2011a). Dynamika zmian w rosyjskiej gwarze staroobrzędowców w ośrodku suwalsko-augustowskim. Zeszyty Łużyckie, 45, 118–126.
Paśko-Koneczniak, D. (2011b). Wpływ polszczyzny na zasób leksykalny rosyjskiej gwary staroobrzędowców na Suwalszczyźnie [WPN]. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Perzowa, H., & Kołodziejczykowa, D. (Eds.). (2002). Słownik gwar Ostródzkiego, Warmii i Mazur (Vol. 4). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN.
Polański, K. (2003). Zapożyczenie. In K. Polański (Ed.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego (p. 668). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Rutkowski, K. (2011). Kilka uwag o asymilacji zapożyczeń z zakresu terminologii komputerowej w języku rosyjskim. Białostockie Archiwum Językowe, (11), 177–186. http://dx.doi. org/10.15290/baj.2011.11.12 DOI: https://doi.org/10.15290/baj.2011.11.12
Wawrzyńczyk, J., Kuratczyk, M., Małek, E., Gołubiewa, A., Bartwicka, H., & Wawrzyńczyk, A. (2004). Wielki słownik rosyjsko-polski z kluczem polsko-rosyjskim. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wronicz, J. (Ed.). (2009). Mały słownik gwar polskich. Kraków: Wydawnictwo LEXIS.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2016 Magdalena Katarzyna Grupa
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
