Deprefiksacja czasownikowa w języku litewskim
DOI:
https://doi.org/10.11649/abs.2014.005Słowa kluczowe:
język litewski, diachronia, czasownik, morfologiaAbstrakt
Artykuł omawia rozwój kilku czasowników prefigowanych w języku litewskim (su-bradžióti ‘czynić źle’, iš-skìlti ‘rozpalać ogień’, at-vérti / už-vérti ‘otwierać / zamykać’, iš-réikšti ‘wyrażać coś, znaczyć’, ap-àkti ‘oślepnąć’) oraz ich stosunek do form nieprefigowanych (bradžióti ‘brodzić; postępować źle’, skìlti ‘rozpalać ogień’, vérti ‘nawlekać; przebijać; otwierać; zamykać’, réikšti ‘wyrażać; mieć znaczenie’, àkti ‘ślepnąć’). Cechą wspólną omawianej grupy jest deprefiksacja, rodzaj derywacji wstecznej ilustrowanej przez parę su-bradžióti → bradžióti. W jej wyniku czasownik nieprefigowany rozszerza swój zasób znaczeń o nowe pojęcie, pierwotnie ograniczone tylko do czasownika przedrostkowego.
Bibliografia
Drotvinas, V. (Red.). (1987). Lexicon Lithuanicum: Handschriftliches deutsch-litauisches Wörterbuch des 17. Jahrhunderts. Vilnius: Mokslas.
Fraenkel, E. (1965). Litauisches etymologisches Wörterbuch (T. 2). Heidelberg: Carl Winter.
Hauzenberga-Šturma, E. (1970). Ergänzende Bemerkungen zum baltischen -sta- Präsens. W V. Rūķe-Draviņa (Red.), Donum Balticum: To Professor Christian S. Stang on the occasion of his seventieth birthday (ss. 181–187). Stockholm: Almqvist & Wiksell.
Kazak, A. (2011). XVI-XVII a. LDK tekstų veiksmažodinių hibridų problema. W J. Niewulis-Grablunas, J. Prusinowska, & E. Stryczyńska-Hodyl (Red.), Perspectives of Baltic Philology 2 (ss. 71–83). Poznań: Wydawnictwo Rys.
Kösling, P. (1998). Die griechischen primären Jotpräsentien: Untersucht und dargestellt nach Formenbestand, Aktionsarten und Etymologie. Hamburg: Verlag Dr. Kovač.
Lietuvių kalbos žodynas [LKŽ]. (1968-2002) (T. 1-20). Vilnius.
Linde, S. B. (1814). Słownik Języka Polskiego (T. 6: U-Z). Warszawa: Wyd. u Autora i w Drukarni Xieży Piiarów.
Maslov, J. S. (1959/1984). Zur Entstehungsgeschichte des slavischen Verbalaspektes. Zeitschrift für Slawistik, 4(1), 560–568. doi:10.1524/slaw.1959.4.1.560 [Wydanie ros.: Vozniknovenie kategorii sovershennogo i nesovershennogo vida. W: IU. S. Maslov. Ocherki po aspektologii (ss. 102-110). Leningrad: Izdatel’stvo Leningradskogo universiteta]. DOI: https://doi.org/10.1524/slaw.1959.4.1.560
Mühlenbachs, K. (1923-1932). Latviešu valodas vārdnīca [Lettisch-Deutsches Wörterbuch] [ME]. (J. Endzelīns, Red.) (T. 1-4). Riga: Hg. vom lettischen Bildungsministerium.
Ostrowski, N. (2000). Lie. skilia semantinė raida. Baltistica, 35(2), 158.
Ostrowski, N. (2001). Angeblich primäre Jotpräsentien im Litauischen. Historische Sprachforschung, 114(1), 177–190.
Ostrowski, N. (2004). Keli veiksmažodžiai su -sk-, -šk- šaknyje. Baltistica, 39(2), 195–197.
Ostrowski, N. (2006). Studia z historii czasownika litewskiego: iteratiwa, denominatiwa. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Pakalka, K. (Red.). (1997). Senasis Konstantino Sirvydo žodynas [SD1]. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas.
Pakalka, K. et al. (1979). Dictionarium trium lingvarum, In usum Studiosae Iuventutis, Avctore (...) Constantino Szyrwid... (1642). Pirmasis lietuvių kalbos žodynas [SD3]. Vilnius: Mokslas.
Palionis, J. (Red.). (2000). Mikalojaus Daukšos 1599 metų Postilė ir jos šaltiniai [Postilla Catholicka. Tái est: Iźguldimas Ewangeliu kiekwienos Nedelos ir szwętes per wissús metús. Per Kúnigą Mikaloiv Davkszą Kanonîką Médnikų... 1599] [DP]. Vilnius: Baltos lankos.
Palionis, J., & Žukauskaitė, J. (Red.). (1983). Jonas Bretkūnas. Rinktiniai raštai [BIBLIA tatai esti Wissas Schwentas Raschtas, Lietuwischkai pergulditas per Janạ Bretkunạ [...] 1590.] [BB]. Vilnius: Mokslas.
Rix, H., Kümmel, M., Zehnder, T., Lipp, R., & Schirmer, B. (Red.). (1998). Lexikon der indogermanischen Verben: die Wurzeln und ihre Primärstammbildungen [LIV]. Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag.
Schwyzer, E. (1988). Griechische Grammatik (5. wyd., T. 2: Syntax und syntaktische Stilistik). München: Verlag C. H. Beck.
Subačius, G. (Red.). (1993). Martynas Mažvydas. Katekizmas ir kiti raštai [Mž]. Vilnius: Baltos lankos.
Vaillant, A. (1963). Quelques faits de dépréverbation. W T. Milewski, J. Safarewicz, & F. Sławski (Red.), Studia linguistica in honorem Thaddaei Lehr-Spławiński (ss. 153–165). Warszawa: PWN.
Wiemer, B. (2001). Aspektual’nye paradigmy i leksicheskoe znachenie russkikh i litovskikh glagolov. Opyt sopostavleniia s tochki zreniia leksikalizatsii i grammatikalizatsii. Voprosy IAzykoznaniia, (2 mart-aprel’), 26–58.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2014 Norbert Ireneusz Ostrowski
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
